man van de heuvels
Hans Coumans
introductie wikipedia biografie oeuvre artikelen boek stichting contact

 

boek


Ter nagedachtenis aan Hans Coumans zal dit jaar het langverwachte oeuvreboek Hans Coumans, man van de heuvels verschijnen. Hoewel er in het verleden een aantal overzichtstentoonstellingen zijn georganiseerd, onder meer in 1986 in Centrum Concarde in Valkenburg aan de Geul en daarna in 1997 en 2014 in het Museum Land van Valkenburg, is zo'n 10 jaar geleden het idee ontstaan om zijn leven en zijn werk blijvend toegankelijk te maken via diverse media waaronder een website en een boek. Zodoende heeft er in de afgelopen jaren een uitgebreid onderzoek plaatsgevonden met als doel om het nalatenschap van Hans Coumans te documenteren om het daarmee blijvend te behouden en vervolgens bij een breder publiek bekend te maken.

 

 

 

 

 

Man van de heuvels Hans Coumans, schilder van het Zuid-Limburgse landschap en de regionale volkscultuur. Hans Coumans was een flamboyante, fijngevoelige en über-emotionele (grillige) man - 'himmelhoch jauchzend, zum Tode betrübt...' - en door de grote liefde voor het leven stond hij bekend als buitengewoon hartstochtelijk en uitgesproken betrokken. Het leven in al haar facetten, dus de natuur, de mens en de samenleving waren belangrijke algedurige persoonlijke thema's en vormen de voornaamste onderwerpen in zijn schilderkunst. Vooral het Zuid-Limburgse landschap, dat qua schoonheid aldus de schilder onovertroffen was in Nederland, vormde gedurende zijn hele schildersloopbaan een centraal motief, waardoor dit kenmerkend is voor zijn oeuvre - dit is dan ook wel te beschouwen als zijn persoonlijke oeuvre. Naast de landschapskunst was Hans Coumans bedreven in de portretkunst - het portretteren in de vele kroegen, de braderieën en andere openbare gelegenheden was een belangrijke bron van inkomsten - alsook enige tijd in de decoratieve kunst en vervaardigde hij bovendien talloze kritische werken. Zijn gehele loopbaan schilderde hij non-conformistisch terzijde de mainstream Postmoderne kunst (abstract/conceptueel) in een opvallend 'levendige' impressionistische stijl, het zelfbenoemde Coumansisme, waarmee hij ageerde tegen de hegemonie en pleitte voor volledige vrijheid in de kunsten. Ondanks dat Hans Coumans slechts een leeftijd van 43 jaar bereikte, was hij door zijn buitengewoon vlotte werkwijze een productieve schilder, en realiseerde hij uiteindelijk een artistiek nalatenschap van enkele duizenden werken.

Johannes Jozef (Hans) Coumans (Schin op Geul, 19 maart 1943 – Heumen, 16 november 1986) was een flamboyante kuntbohémien, artistieke vrijbuiter en rebelse autonome, liberale geest. Met Sturm und Drang ontplooide Hans Coumans een bruisende levenskunst en dito schilderkunst. Wars van de tradities en de Roomse moraal in de zuidelijke Nederlanden van de jaren 50 van de vorige eeuw wist hij zich al vroeg als artistieke vrijbuiter vrijgevochten van de gevestigde maatschappelijke orde en eigenhandig een status te verwerven als vrije en onafhankelijke, overigens bewust autodidact, kunstschilder, die leefde van zijn penseel. "Nooit heb ik maar enig beroep hoeven doen op kunstsubsidies!" verkondigde de eerzuchtige schilder veelvuldig.
Door zijn bijzonder fijngevoelige, über-emotionele (grillig) en weerbarstige persoonlijkheid en de grote liefde voor het leven (de numineuze natuur) was hij een hartstochtelijk natuurmens en was hij bijzonder sociaal bewogen en uitgesproken (links-dwars) politiek-maatschappelijk betrokken. Hij was diep onder de indruk van de Schepper - zijn grote Vriend - en hij had onnoemelijk respect voor "... het hele gebeuren" rondom de Schepping, zoals alles ontstaat en was ontstaan, dat het fenomeen het leven (de numineuze natuur) hem heilig was. Door dit indringende persoonlijke 'isme' verwierp hij radicaal elk ander gedachtegoed. Door zijn groot rechtvaardigheidsgevoel kwam hij met opvallend elan en humor in verzet tegen de gevestigde orde en de elite, en streed hij tegen onrecht. Als buitengewoon kritische burger voelde hij zich geroepen om via zijn kritische kunst en ludieke publieke acties (op de barricade) actuele maatschappelijke misstanden aan de kaak te stellen of prominente politieke figuren op de hak te nemen, wat geregeld tot ophef en verhitte discussies leidde binnen de plaatselijke gemeenschap
.
.

Gedurende zijn gehele schilderscarrière hanteerde Hans Coumans een Impressionistische schilderstijl en ontwikkelde hij een eigen variant, het zelfbenoemde Coumansisme, welke hij continu doorontwikkelde en perfectioneerde - hij was in niets anders dan geïnteresseerd in het ontwikkelen van het meesterschap. Dit Coumansisme kenmerkt zich als opvallend 'levendig': het is intuïtief, het is krachtig, het zit vol emotie en kent een opvallend vlotte, losse, elegante (ogenschijnlijk nonchalante) Coumans-toets en veelal een warm, uitbundig coloriet.
De schilder was gefascineerd en door zijn hoog-sensitiviteit dikwijls werkelijk overweldigd door de wonderbaarlijke fenomenen en transformatieprocessen in de natuur en door het typische Zuid-Limburgse landschap, welk in zijn ogen in schoonheid onovertroffen was in Nederland. Met name het herfstseizoen met zijn roodbruin tinten en het magische strooilicht behoorde tot zijn favouriete jaargetijde. De schilderijen vormen de getuigenissen van een grote verwondering van de pracht en de grootsheid van de natuur. Hans Coumans beschikte over het talent om werkelijk diep door te dringen tot de ziel des persoons of de aard van de plek en dit op unieke wijze op doek vast te leggen.
Als schilder was hij al vroeg rijp - hij was een kindschilder - en hoewel hij rond zijn 20e zou gaan studeren aan de Maastrichter stadsacademie en later in de leer ging bij Charles Eyck, was dit als gevolg van zijn eigenzinnigheid en rusteloosheid maar vooral weerbarstige aard in beide gevallen van korte duur, waardoor hij te beschouwen valt als autodidact. Het Impressionisme was voor hem niet zomaar een geliefde schilderstijl, het was vooral een vanzelfsprekende uitkomst van zijn über-emotionele, grillige soms ongeduldige persoonlijkheid als navenante onzekere, turbulente vagebondachtige levensstijl (zonder geld, zonder tijd, laat staan een atelier), maar vooral ook van de emotionele en intuïtieve wijze waarop hij het subject benaderde: de (plein air) werken zijn dan ook daadwerkelijk de impressie van het ogenblikkelijke moment. In tegenstelling tot veel beroemde Impressionistische werken, die de schijn wekken van de impressie van het onmiddellijke moment maar feitenlijk heel zorgvuldig na uitgebreidde voorstudies tot stand zijn gekomen, hanteerde Hans Coumans het penseel met een opmerkelijke vlotheid en behendigheid en vervaardigde hij een (plein air) werk dikwijls in 1 sessie, soms zelfs in een paar uur (pas op: enkel als hij er echt zin in had) zonder vooropgezet plan, uitgebreide voorstudies of technische hulpmiddelen - fotografie was uit den boze! Kenmerkend van het artistieke oeuvre van Hans Coumans als geheel is dan ook dat de ontwikkeling, afgezien van Barokke invloeden in de vroege periode en Expressionistische experimenten in de latere periode, overwegend consistent wellicht behoudend verloopt, terwijl de (soms zelfs opeenvolgende) individuele werken sterk verschillende emotionele intensiteit en beslist ook onderscheidende artistieke kwaliteit vertonen.

Alvorens Hans Coumans zich volledig zou toeleggen op de ware schilderkunst, zou de ware levenskunst lange tijd op de voorgrond staan. Ofschoon Hans Coumans trots was volledig financieel onafhankelijk te zijn, weerhield het gemakkelijke commerciële geld maar beslist ook het bijbehorende Bourgondische leven hem ervan om zich te richten op datgene waar zijn hart werkelijk lag, namelijk de ware schilderkunst of zoals hij dat zelf verwoordde: "het echte schilderen". Dit veranderde echter plotsklaps, toen hij in Valkenburg zijn muze, zijn schoonzus waar hij 20 jaar geen contact mee had gehad, via een opdracht wederom ontmoette, die een keerpunt inluidde en hem definitief aanzette tot "... het echte schilderen".
Al op de basisschool onderscheidde Hans Coumans zich door een uitzonderlijk artistieke talent waar hij enkele prijzen mee won, maar omdat zijn ouders afkeurend stonden ten op zichte van het kunstenaarsschap, leidde Hans Coumans al vroeg een onzeker en ongebonden zwervend bestaan en ondernam hij tussen zijn 15e een 19e levensjaar geregeld solistisch langdurige reizen (soms tot driekwart jaar) naar Duitsland, Oostenrijk, België, Frankrijk en Spanje, op zoek naar vrijheid en andere manieren van leven, terwijl zijn ouders veelal geen idee hadden waar hun zoon zich ophield. Gedurende die reizen vergaarde hij schamele inkomsten als vrijbuiter, als kermisknaap en circusartiest bij internationaal circusgezelschap Toni Boltini alsook ook met het portretteren van het uitgaande publiek op de terrassen en in de kroegen.
Na de militaire dienst in 1963 studeerde Hans Coumans aan de stadsacademie in Maastricht en ging hij een periode in de leer bij beeldend kunstenaar Charles Eyck, echter door zijn eigenzinnigheid en ongeduldigheid bleek dit in beide gevallen van zeer korte duur. In diezelfde tijd vestigde hij zich 'officieel' als zelfstandig kunstenaar in Valkenburg, en ofschoon hij actief was als landschapsschilder, ontplooide hij zich in die tijd met name als portrettist en decoratieschilder met als specialisme omvangrijke thematische wandschilderingen, veelal met als onderwerp het Heuvelland en de regionale volkscultuur, in de établissementen en andere openbare gelegenheden in Valkenburg en omstreken. Deze activiteiten zette hij in 1969 voort in Spanje, waar hij aan de Costa's van Benidorm, Lloret de Mar en Calella de la Costa spoedig faam maakte als Pintor Holandes, echter na problemen met een uitbetalingen keerde hij weer terug naar Valkenburg.
Begin jaren 70 had Hans Coumans zich in Zuid-Limburg ontpopt tot een populair cultfiguur en een schilder van het volk. Vooral in de toeristische hoofdstad van het zuiden Valkenburg was hij de hofschilder van het stadje en vervaardigde hij vele publieke werken voor de gemeente, bedrijven en verenigingen en legde hij vooraanstaande publieke figuren vast op doek. Ofschoon het hem als culturele entrepreneur gezien het groot aantal opdrachten voor de wind ging, weerhield het gemakkelijke commerciële geld maar beslist ook het bijbehorende Bourgondische leven hem ervan om zich te richten op datgene waar zijn hart werkelijk lag, namelijk de ware schilderkunst of zoals hij dat zelf verwoordde: "het echte schilderen". Dit veranderde echter plotsklaps, toen hij in Valkenburg zijn muze, zijn schoonzus waar hij 20 jaar geen contact mee had gehad, via een opdracht wederom ontmoette, met wie hij vervolgens na een zeer kortstondige liefdesaffaire in 1970 in het huwelijk trad. Zij betekende een definitief keerpunt in zijn leven en zijn schilderscarrière, en sindsdien zou hij zich volledig toeleggen op de ware schilderkunst. Na een financieel onzekere periode en overlast van het opkomende massatoerisme in het toeristenstadje verhuisde de schilder in 1976 naar het forensenstadje Nuth, waar hij, afgezonderd van bruisend Valkenburg in een depressie terecht kwam. Toen hij in 1981 wegens herontwikkelingsplannen gedwongen was zijn huis te verlaten, kwam hij in het plattelandsdorp Bingelrade terecht, waar hij de langgekoesterde rust vond en gaandeweg in een persoonlijke en artistieke bloeiperiode terecht kwam. Vanaf dat moment genoot hij zowel artistieke als financiële voorspoed en verkreeg hij reputatie in de provincie Limburg.

Ondanks kritiek van Limburgse tijdgenoten, die in de jaren 60 naar de mondaine steden trokken (zoals de groep de Amsterdamse Limburgers) waar de nieuwste politiekewaar de nieuwste politieke, maatschappelijke en artistieke ontwikkelingen zich afspeelden of aansluiting vonden bij de mainstream Postmoderne (abstracte/conceptuele) kunst, bleef Hans Coumans emotioneel verbonden aan de romantiek van de Bourgondische volkscultuur en het al even weelderige landschap van de zuidelijke provincie, en bleef hij enkel trouw aan het (Impressionistische) Coumansisme, het enige 'isme' waar hij fervent aanhanger van was. Omdat de kunstwereld de Kunst na de oorlog had geherdefinieerd - alles moest anders en vernieuwing was het nieuwe toverwoord - en alle eerdere (figuratieve) stromingen als zijnde niet 'Salonfähig' had verklaard, toonde de officiële kunstwereld en de gezaghebbende kunstbladen geen interesse in het werk van Hans Coumans, die zich op zijn beurt door zijn toegankelijke kunst maar beslist ook toegankelijke persoonlijkheid vooral ontpopte tot een populair cultfiguur en schilder van het volk. Met het Coumansisme poneerde hij het 'anti-isme', waarmee hij destijds ofschoon tevergeefs pleitte voor volledige vrijheid in de kunsten, echter vanaf het einde van de jaren 80 kwam het Impressionisme bij kunstenaars in Europa en de VS weer in de gratie en heden ten dage is deze stijl weer volledig geherwaardeerd in de kunstwereld.

Het artistieke oeuvre van kunstschilder Hans Coumans kent vanwege de natuurmotieven, stadsgezichten, stillevens, portretten en snelportretten, daarnaast de decoratieve en maatschappijkritische werken een breed karakter, waarmee hij de tijdgeest vanaf het begin van de jaren 60 tot en met halverwege de jaren 80 op interessante wijze portretteert. In een periode in de kunstgeschiedenis na de oorlog waarin de schilderkunst dood was verklaard en alles collectief anders moest in de kunsten en uiteindelijk velen 'hetzelfde' deden, onderscheidt de schilderkunst van Hans Coumans zich duidelijk. Net als de postmodernisten nam Hans Coumans een kritische maatschappelijke rol aan, maar in tegenstelling tot de postmodernisten, die vragen stelden om te ontwrichtten en te verwarren via de act, sneed Hans Coumans actuele maatschappelijke kwesties aan door middel van het klassieke beeld. Maar vooral toonde Hans Coumans met zijn persoonlijke oeuvre, dus de natuurmotieven, een indringende kijk op het fenomeen het leven (de numineuse natuur), die aanzet tot "... kijken, kijken!!" en daarmee tot bewustwording van de grootsheid van het bijzondere fenomeen waar wij allen onderdeel van uitmaken. Hoewel Hans Coumans destijds weinig succesvol het figuratieve Coumansisme als antidogma poneerde, waarmee hij de hegemonie van de non-figuratieve mainstream Postmoderne (abstracte/conceptuele) kunst - feitelijke de arrogantie - op humoristische wijze bekritiseerde en pleitte voor de broodnodige volledige vrijheid in de kunsten, zou die volledige vrijheid zich uiteindelijk toch gaandeweg aandienen. Vanaf het einde van de jaren '80 gingen namelijk ook andere kunstschilders weer impressionistisch schilderen en zou het impressionisme langzaamaan weer worden geherwaardeerd in de kunstwereld. Het impressionisme is heden ten dage zelfs populairder dan ooit. Dit maakt, dat het artistieke oeuvre van Hans Coumans van bijzondere waarde is en zodoende relevant voor de Limburgse kunst van de tweede helft van de 20e eeuw.

Met verschijnen van het oeuvreboek Hans Coumans, de man van de heuvels wil de Stichting begaafd en veelzijdig kunstschilder Hans Coumans onder de aandacht brengen en zijn indrukwekkende oeuvre bij een breder publiek bekend maken. Het oeuvreboek is door de vele paginavullende foto's van de schilderijen, aangevuld met fotomateriaal en anekdotes een bijzonder kleurrijk geheel, welk een waardevolle aanvulling vormt op de literatuur over de Limburgse kunst van de 20e eeuw. De prijs van een 256 pagina's tellend offset gedrukt exemplaar bedraagt €40,-.

 

participanten

 

Onderzoek oeuvre: Serge, Jarosj, Carmen en Christine Coumans
Redactie, auteur en vormgeving boek: Serge Coumans, Eindhoven
Redactie, auteur: Nelleke van Tuyl, Waalre
Redactie beschouwing oeuvre: Peter en Martine Driessen, Maastricht
Fotografie werken: Robin Heemstra, Eindhoven


Wilt u op de hoogte blijven van de ontwikkelingen rondom het boek-project, raadpleeg de website dan regelmatig. Indien u alvast (vrijblijvend en kostenloos) een exemplaar wilt reserveren, dan kunt u een bericht sturen naar het email-adres op de contactpagina. U wordt dan opgenomen in de mailinglijst van Stichting Hans Coumans en ontvangt ruim voorafgaand aan de boekpresentatie automatisch een invitatie.

Overigens is de stichting nog steeds op zoek naar werk, wetenswaardigheden en/of anekdotes die mogelijk interessant kunnen zijn voor het boek. Mocht u in bezit zijn van werk of informatie voor ons hebben, neem dan contact met ons op via de gegevens op de contactpagina.

 

 

 

oeuvre

 

landschappen

stadsgezichten

olieverf portretten

snelportretten

zelfportretten

stillevens

kritisch werk

overig werk

 

 

introductie wikipedia biografie oeuvre artikelen boek stichting contact